Read More
نویسندگان: تیم تحریریه Vitalika ·
ناظر: Dr. Gilani, MD
آخرین بهروزرسانی: November 11, 2025 · 5 دقیقه مطالعه
آیا تا به حال فکر کردهاید چرا وقتی تب میکنیم، احساس خستگی و بیحالی داریم یا چرا وقتی در یک روز سرد زمستانی مدت زیادی بیرون میمانیم، دستانمان بیحس میشود؟ پاسخ این سوالات در یک مفهوم کلیدی نهفته است: تنظیم دمای بدن یا آنچه در زبان علمی به آن «ترموریگولیشن» میگویند.
تنظیم دمای بدن یکی از بخشهای مهم همایستایی (هومئوستاز) در بدن ماست؛ یعنی حفظ شرایط داخلی بدن در یک محدوده ثابت. بدن به طرز حیرتانگیزی تلاش میکند دمای نرمال بدن را حفظ کند تا همه سیستمها، مخصوصاً آنزیمها، بتوانند درست کار کنند.
به طور معمول، دمای طبیعی بدن بین 36.5 تا 37 درجه سانتیگراد است. البته این مقدار در طول روز کمی نوسان دارد. صبحها ممکن است کمی پایینتر و عصرها اندکی بالاتر باشد.
نکته جالبتر اینجاست که در زنان، در نیمه دوم چرخه قاعدگی، دمای بدن معمولاً حدود نیم درجه افزایش پیدا میکند.
در قلب سلولهای ما، آنزیمهایی وجود دارند که تقریباً تمام واکنشهای بیوشیمیایی را مدیریت میکنند. این آنزیمها شکل خاصی دارند و در یک بازه دمایی خاص بهخوبی کار میکنند.
اگر دما بیش از حد بالا یا پایین برود، شکل آنزیمها تغییر میکند و عملکردشان مختل میشود. این یعنی دیگر بدن نمیتواند بهدرستی فعالیتهای حیاتی خود را انجام دهد.
زمانی که دمای بدن به زیر 35 درجه سانتیگراد برسد، وارد وضعیت خطرناک هیپوترمی میشویم. این اتفاق ممکن است مثلاً در اثر افتادن در آب بسیار سرد یا حضور طولانیمدت در هوای یخبندان رخ دهد.
در این شرایط، بدن به سرعت حرارت خود را از دست میدهد و اگر اقدامات لازم برای گرم کردن انجام نشود، میتواند به ارگانهای حیاتی آسیب بزند.
وقتی دمای بدن بیش از حد بالا میرود، ممکن است وارد وضعیت هایپرترمی شویم. این افزایش دما میتواند در اثر ورزش شدید، هوای داغ یا حتی عفونتهای ویروسی یا باکتریایی اتفاق بیفتد.
اگرچه افزایش دمای بدن در زمان تب میتواند نشانه خوبی باشد — چون نشانه فعال شدن سیستم ایمنی است — اما اگر از 40 درجه سانتیگراد فراتر برود، نیاز به اقدام فوری برای کاهش آن داریم.
بدن ما همیشه گرم است، حتی وقتی هوا سرد است. دلیل اصلی این گرما، متابولیسم بدن است. هر سلول بدن هنگام مصرف انرژی برای انجام فعالیتهای خود، مقداری گرما تولید میکند.
اعضایی مانند مغز، قلب، کبد و عضلات از جمله بخشهایی هستند که به شدت فعالاند و گرمای زیادی تولید میکنند.
برای جلوگیری از این موارد، گاهی از پتوهای نجات یا لباسهای گرم و عایق استفاده میشود.
مرکز کنترل دمای بدن در هیپوتالاموس قرار دارد؛ بخشی از مغز که مانند ترموستات عمل میکند. این قسمت از مغز، دما را از طریق گیرندههایی که در پوست و ارگانهای داخلی مثل مری و رگها وجود دارند، دریافت و تحلیل میکند.
گیرندههای دمایی به دو دسته تقسیم میشوند:
این گیرندهها به هیپوتالاموس اطلاع میدهند که بدن چه میزان گرم یا سرد شده است.
بدن به چند روش دمای خود را پایین میآورد:
برعکس حالت قبل، در زمان سرما:
در مراقبتهای بالینی، تغییرات دمای بدن یک ابزار تشخیصی حیاتی به شمار میآید. افت یا افزایش دمای بدن میتواند نشانهای از یک بیماری زمینهای، عفونت، یا حتی مشکل در تنظیم دمای بدن باشد.
پزشکان و پرستاران با اندازهگیری و پیگیری منظم دمای بدن میتوانند از وضعیت عمومی بیمار آگاه شوند و تصمیمات درمانی بهتری اتخاذ کنند.
دمای بدن در مرکز (مثل اندامهای داخلی) همیشه بالاتر از دمای سطح پوست است. به همین دلیل است که وقتی دستها یا پاها سرد میشوند، ممکن است بدن همچنان در وضعیت نرمال باشد.
در شرایط پزشکی، اندازهگیری دمای بدن باید تا حد امکان به دمای مرکزی بدن نزدیک باشد — مثلاً از طریق گوش، زیر زبان یا مقعد.
دمای نرمال بدن یکی از شاخصهای کلیدی سلامت ماست. تغییرات آن، چه به سمت کاهش و چه افزایش، ممکن است هشدارهای مهمی درباره وضعیت بدن بدهد.
حالا شما میدانید چرا باید همیشه گوش به زنگ تغییرات دمای بدن خود باشید!
اگر به سلامت خود اهمیت میدهید و میخواهید دمای بدن و دیگر شاخصهای حیاتیتان را بهسادگی زیر نظر داشته باشید، پیشنهاد من استفاده از مینی اپلیکیشن ویتالیکا است.
در این اپلیکیشن میتوانید:
همه این خدمات را بهصورت امن و در محیطی کاملاً جذاب تجربه کنید، پس همین حالا سری به ویتالیکا بزنید و قدمی مهم برای مدیریت سلامت خود بردارید!
منابع
سلب مسئولیت پزشکی: این مقاله صرفاً جهت اطلاعرسانی است و جای توصیه پزشکی را نمیگیرد. پیش از هرگونه تغییر در روند سلامت خود، حتماً با یک متخصص واجد شرایط مشورت کنید.
